De bocht van Hamas: echte koerswijziging of valse retoriek?

Maandag heeft de militante Palestijnse verzetsbeweging Hamas een nieuw beleidsdocument gelanceerd dat opmerkelijke koerswijzigingen bevat. De stap naar meer openheid en gematigdheid kan echter verdrinken in de dubbelzinnige taal van het manifest.

Bron: Flickr Creative  Commons

Een optocht van Hamas in Gaza.

Hamas wordt verguisd in de internationale gemeenschap vanwege raketaanvallen op Israël, maar kan rekenen op een trouwe aanhang onder Palestijnen in Gaza. De afgelopen vier jaar werd er intern gedebatteerd om de beleidsprincipes aan te passen aan de huidige situatie en ze te consolideren. Hamas wordt namelijk beschouwd als een terreurorganisatie door Israël, de VS en de EU, en ze worden door geen enkele partij als partner gezien in het vredesproces. Het resultaat van het intern debat werd in een document gegoten in een poging om dat isolement te doorbreken en een plaats te krijgen aan de onderhandelingstafel.

Credo versus praktisch beleid

Laten we dus eerst de inhoud van het manifest getiteld “Een Beleidsdocument van Algemene Principes en Beleid” bekijken. Het meest opmerkelijke is ongetwijfeld het feit dat Hamas voor het eerst een soevereine Palestijnse staat accepteert binnen de grenzen vastgelegd in 1967 (Zie kaart). Dat betekent op de Westelijke Jordaanoever en in Gaza. Tot nu toe was het officiële standpunt van Hamas dat de staat Israël moest vernietigd worden en het volledig Israëlisch grondgebied aan de Palestijnse staat toebehoort. Hierbij moet wel gezegd worden dat Israël de grenzen van 1967 ook nooit gerespecteerd heeft. Getuige daarvan zijn de meer dan honderd Israëlische nederzettingen op Palestijns gebied en de bijhorende veiligheidszones en infrastructuur.

Bron: Wikimedia Commons

De VN besloten in 1947 het Britse Mandaatgebied te verdelen in een Joodse en een Palestijnse staat. De gearceerde gebieden, Gaza in het westen en de Westelijke Jordaanoever in het oosten, waren voorzien voor de Palestijnse staat. Sinds 1967 worden die gebieden echter bezet door Israël. In Gaza zijn er geen israëlische troepen gestationeerd maar de grenzen zijn hermetisch afgesloten. Hier zwaait Hamas de plak. De Westelijke jordaanoever heeft te maken met een harde bezetting en verlies van grondgebied door Israëlische nederzettingen.

Nu spreekt Hamas zich dus uit voor een tweestatenoplossing, hoewel de staat Israël in de tekst niet officieel wordt erkend. Bovendien zegt de tekst ook dat de verzetsbeweging blijft streven naar de bevrijding van heel historisch Palestina, dus ook het huidig Israëlisch grondgebied.

 ‘Je zou kunnen zeggen dat Hamas impliciet de realiteit van de staat Israël aanvaardt, maar de staat op zich niet erkent’

Dat is op het eerste zicht een tegenstelling, maar de  boodschap is genuanceerder volgens professor Midden-Oostenpolitiek aan het King’s College in Londen, Jeroen Gunning: ‘De bevrijding van heel historisch Palestina is het utopisch credo van Hamas, de identiteit waarrond ze mobiliseren. Beleidsmatig aanvaarden ze nu de grenzen van 1967 als praktische maatregel.’ De academicus merkt op dat dit niet efficiënt is, en dat Israël dat nooit op die manier gaat accepteren, maar het is een grote stap voor de verzetsbeweging. ‘Je zou kunnen zeggen dat Hamas impliciet de realiteit van de staat Israël aanvaardt, maar de staat op zich niet erkent.’

Nationalisme versus islamisme

In het Westen wordt Hamas beschouwd als een radicaal-islamitische beweging. Met het nieuwe handvest wil de partij zich naar voren schuiven als “een nationalistische bevrijdings- en verzetsbeweging”. Het doel is de bevrijding van Palestina en de islam is het referentiekader.

Belangrijk is nog dat uit het document een afscheiding van de Moslimbroederschap af te leiden valt, wat ook bevestigd werd tijdens de persconferentie van maandag. Hamas is in de jaren ’80 gegroeid uit die moederbeweging.

Hamas versus Fatah                                             Hamas en Fatah zijn twee Palestijnse politieke partijen. Fatah zwaait de plak in de Westelijke Jordaanoever, Hamas heerst in Gaza.
In 2006 won Hamas de nationale verkiezingen. Hoewel ze in de aanloop naar en tijdens die verkiezingen geweld afzweerden werden ze door de internationale gemeenschap én Fatah als terroristen aanschouwd waarmee geen enkele dialoog mogelijk was. Na een bloedige strijd tussen de twee Palestijnse partijen werd Gaza hermetisch afgesloten na hun overwinning en is vandaag weinig meer dan een openluchtgevangenis.
Fatah heeft sinds ’93 de staat Israël erkend in de Oslo-akkoorden, en geweld afgezworen. De bedoeling was dat ze op termijn een soevereine Palestijnse staat mochten vormen, dat is tot op heden nog niet gebeurd, integendeel. Dat is één van de redenen waarom Hamas terughoudend is om geweld af te zweren en de staat Israël te erkennen. Ze willen eerst een soevereine Palestijnse staat zien voor ze die troeven uit handen geven. 
Fatah is de spreekbuis voor de Palestijnen naar de internationale gemeenschap toe, hoewel ze de bijna twee miljoen Palestijnen in Gaza niet vertegenwoordigen.
Beide partijen liggen momenteel in conflict om de heerschappij over de Palestijnse gebieden en over de aan te nemen strategie in het vredesproces. Zo weigert Fatah sinds enkele weken om de elektriciteitsfactuur van Gaza te betalen, waardoor het gebied nog meer met stroomonderbrekingen te kampen heeft dan gewoonlijk, met een potentiële humanitaire ramp in de nabije toekomst tot gevolg.
In het nieuwe beleidsdocument van Hamas staan enkele verzoenende artikels naar Fatah toe, hoewel het document op zich ook kan gezien worden als concurrentievorming voor het seculiere nationalistische Fatah. Belangrijker nog voor de Palestijnse zaak dan de inhoud van het nieuwe manifest is hoe het conflict tussen beide partijen zal evolueren.

Met het nieuwe handvest wilt de partij zich naar voren schuiven als ‘een nationalistische bevrijdings- en verzetsbeweging’. 

Deze koerswijziging is een poging tot toenadering naar de regionale machten van het Midden-Oosten, specifiek Egypte en Saoedi-Arabië. Beide landen beschouwen de moslimbroederschap als een terreurbeweging. En Hamas heeft de financiële en politieke steun van beiden broodnodig, ook al moet daarvoor een oude bondgenoot opgeofferd worden.

De grens tussen Gaza en Israël zit potdicht, dus de zuidelijke grens is een belangrijke levenslijn voor de Gazanen. Die grensovergang houdt Egyptisch president al-Sisi echter ook grotendeels dicht, sinds hij vier jaar geleden zijn voorganger Mohammad Morsi, lid van de Moslimbroederschap, afzette en ter dood veroordeelde. De smokkeltunnels tussen Egypte en Gaza heeft al-Sisi ook grotendeels vernietigd.

Saoedi-Arabië is misschien de machtigste regionale speler, en het land heeft goede banden met het Westen. Dat is een interessanter bondgenootschap voor Hamas dan hun huidige voornaamste partner Iran. Dat land is net als Hamas een paria op internationaal vlak. Historisch gezien stond Saoedi-Arabië ook altijd veel dichter bij Hamas en de Moslimbroederschap dan Iran.

Volgens professor Gunning is de afscheiding van de Moslimbroederschap niks nieuws onder de zon: ‘In de praktijk is Hamas de laatste decennia steeds verder afgedreven van de Moslimbroeders’, stelt de auteur van het boek Hamas in de politiek: democratie, religie, geweld. ‘Zij hebben altijd al meer nationale bevrijdingsthema’s bespeeld dan de conservatieve pan-islamistische onderwerpen waar de broederschap in bijvoorbeeld Egypte of Jordanië mee bezig is.’

Volgens de Hamaskenner is de tekst ook minder religieus en meer nationalistisch als boodschap naar andere mogelijke bondgenoten in de regio, bijvoorbeeld Qatar, die sympathie hebben voor de Palestijnse zaak maar zich om politieke redenen van de Moslimbroederschap distantiëren.

Oud charter versus nieuw beleidsdocument

Het nieuwe beleidsdocument dient duidelijk om een tegengewicht te bieden voor het stichtend charter van Hamas uit 1988. Daarin wordt gesproken over de vernietiging  van Israël door de islam en over de strijd van Hamas tegen de Joden. Het charter is al jaren een doorn in het oog van meer gematigde fracties binnen de Palestijnse verzetsbeweging. Ook bemoeilijkt het de dialoog met Westerse overheden.

In het nieuwe manifest dat maandag werd bekend gemaakt zegt Hamas duidelijk dat ‘het conflict met het zionistisch project is en niet met de joden vanwege hun religie.’ Verderop wordt nog eens herhaald dat de strijd gevoerd wordt tegen de zionisten die Palestina bezetten en niet tegen joden.

‘Gewapend verzet blijft de strategische keuze van Hamas om de rechten van het Palestijnse volk te verdedigen’ staat te lezen in het document. Wel willen ze dat binnen de normen van het internationaal recht doen. Dat zou betekenen dat ze geen burgers meer mogen viseren. Iets wat Hamas de voorbije decennia wel deed door raketten af te vuren naar Israëlische woongebieden. Hierbij kan nog genoteerd worden dat het Israëlisch leger over de jaren heen veel meer Palestijnse burgerslachtoffers maakte, maar dat wordt dan weggezet als collateral damage. Onderstaande infografiek geeft die verhoudingen weer.

Bron: Visualizing Palestine

Cijfers: Israëlische ngo B’tselem

Sinds maandag erkent Hamas nu ook andere strijdmethoden dan alleen geweld, zoals geweldloos straatprotest, dat in de Westelijke Jordaanoever heel gebruikelijk is geworden.

Hamas wil gezien worden als een meer gematigde verzetsbeweging maar laat het na om het gewelddadige en antisemitsche charter uit 1988 te verwerpen

Het zijn duidelijke pogingen om gezien te worden als een meer gematigde verzetsbeweging.

Maar wordt het gewelddadige en antisemitische charter uit 1988 dan afgezworen? Officieel niet, en dat is de grootste controverse rond het nieuwe beleidsmanifest.  Als je tussen de lijnen leest, zou je nochtans vermoeden dat het stichtend charter wel verworpen wordt.

Het document van maandag beschrijft zijn eigen betekenis: ‘Dit document bevat de doelen, mijlpalen en de manier waarop nationale eenheid kan worden bereikt. Wij (Hamas) onderschrijven de visie die beschreven wordt op de volgende pagina’s. Het bevestigt onze gemeenschappelijke visie op de Palestijnse zaak en de principes die we hanteren om die zaak verder te helpen.’

De leider van Hamas, Khaled Meshaal, had er het volgende over te zeggen bij de voorstelling van het document: ‘Het oude charter was een product van zijn tijd, dertig jaar geleden. We leven in een andere wereld vandaag. Het nieuwe document is het leidend principe voor Hamas om te gaan met de realiteit van vandaag. Het weerspiegelt onze huidige positie, wat betekent dat we geen rigide ideologische organisatie zijn.’

‘Het blijft een conservatieve groepering in die zin dat het zijn roots niet wil verloochenen’, verduidelijkt professor Gunning. ‘Om de hardliners van de oudere generatie niet voor het hoofd te stoten willen ze dat stichtend charter niet verwerpen.’ De Nederlander die wereldwijd gevraagd wordt om zijn expertise van Hamas geeft nog mee dat het nieuwe document wel gezien kan worden als een impliciete vervanging van het oude charter.

Stilzwijgen

De internationale gemeenschap reageert met stilzwijgen. Voorlopig heeft nog geen enkele Europese leider commentaar gegeven op het document.

Israël heeft wel toegehapt: ‘Hamas probeert de wereld te bedotten maar dat zal niet lukken’, zegt David Keyes, de woordvoerder van premier Netanyahu. ‘Hamas leiders roepen dagelijks op tot de genocide van alle joden en de vernietiging van Israël. In hun scholen leren ze kinderen dat Joden apen en zwijnen zijn. Dat is het echte Hamas.’

Het is mogelijk dat het nieuw beleidsdocument zijn doel mist doordat Hamas van twee walletjes probeert te eten.

De stellingen van Keyes zijn mogelijk wat overdreven. In het onderwijs en tijdens preken in de moskeeën van Gaza worden inderdaad denigrerende opmerkingen over joden gemaakt, in het algemeen als passages uit de Koran of de Hadith worden voorgelezen. Hamas valt geen joden buiten Israël aan, wat suggereert dat hun strijd tegen het zionisme is, en niet tegen alle joden. In de voorbije jaren hebben ze in hun retoriek echter weinig onderscheid gemaakt tussen joden en zionisten. Het valt te bezien of ze dit vanaf nu wel gaan doen.

Het is mogelijk dat het nieuw beleidsdocument zijn doel mist doordat Hamas van twee walletjes probeert te eten. Langs de ene kant wil Hamas de hardliners tevreden stellen door hun radicale kernprincipes niet af te zweren. Langs de andere kant willen ze zich naar de buitenwereld profileren als een open en gematigde groepering. Door twee onderling uitsluitende doelen na te streven is het goed mogelijk dat beide falen.

Laat een reactie achter

Javascript is vereist om dit formulier te gebruiken.

Frans

Prima dat Hamas het wereldjodendom als vijand heeft verruild voor het zionisme. Zolang er Een Ander Joods Geluid bestaat kun je niet volhouden dat het wereldjodendom en Israël samenvallen. Dus dat verleggen van die focus naar de politieke beweging die ervoor verantwoordelijk is dat de Palestijnen in 1948 door indringers van hun land werden verdreven, is terecht en dus winst.

Maar dat Hamas nu de oprichting van een Palestijnse staat nastreeft bínnen de grenzen van 1967 en daarmee niet langer uit zou zijn op het herstel van Palestina zoals het was in 1947, is voor mij moeilijk te geloven. De Palestijnen zuchten onder een meedogenloos apartheidsregime en zij strijden sinds 1948 tegen het grote onrecht dat Israël c.s. hen aandeed, en iedere dag opnieuw aandoet. Voor die strijd om recht en vrijheid hebben tienduizenden Palestijnen inmiddels hun leven gegeven.

En dan zouden ze nu ineens accepteren dat hen nog slechts een klein deel van hun eigen land, en dan ook nog eens de economisch minst levensvatbare stukken, resteert? Ik vind het heel moeilijk te geloven dat de Palestijnen zich zouden neerleggen bij zo’n volstrekt onrechtvaardige uitkomst. Waarvoor hebben al die omgekomen Palestijnen dan hun leven gegeven?

Wellicht is dit benarde volk na zeventig jaar murw gebeukt door het niet aflatende geweld van Israël c.s. Maar dat hoeft de rest van de wereldgemeenschap er niet van te weerhouden te blijven streven naar waarheid, recht en rechtvaardigheid. Het is nu tijd dat de rest van de wereld de fakkel van de Palestijnen overneemt, hen in hun rechtvaardige strijd steunt en hun (mensen)rechten herstelt.

Bert Laon

Het document is kwestie is beschikbaar op de website van Hamas: http://hamas.ps/ar/uploads/documents/06c77206ce934064ab5a901fa8bfef44.pdf
Lees het en vorm dan uw eigen mening.

“Tot nu toe was het officiële standpunt van Hamas dat de staat Israël moest vernietigd worden en het volledig Israëlisch grondgebied aan de Palestijnse staat toebehoort”. Wie het document leest, stelt vast dat dat nog altijd het officiële standpunt is.

“Nu spreekt Hamas zich dus uit voor een tweestatenoplossing, hoewel de staat Israël in de tekst niet officieel wordt erkend”. Nee, Hamas spreekt zich helemaal niet uit voor een tweestatenoplossing.

“Je zou kunnen zeggen dat Hamas impliciet de realiteit van de staat Israël aanvaardt, maar de staat op zich niet erkent.”, stelt professor Gunning. Dat is fout. Het zinnetje in het document, waarover deze analyse gaat, staat in punt 20: “Hamas considers the establishment of a fully sovereign and independent Palestinian state, with Jerusalem as its capital along the lines of the 4th of June 1967, with the return of the refugees and the displaced to their homes from which they were expelled, to be a formula of national consensus.”

Die uitspraak komt hierop neer: Hamas zou akkoord kunnen gaan met de oprichting van een Palestijnse staat op het territorium dat Egypte bezette en Jordanië annexeerde vanaf 1949 tot 1967. En dan nog op voorwaarde dat Jeruzalem opnieuw een verdeelde stad wordt en dat Israël zou overspoeld worden met een paar miljoen nakomelingen van Arabische vluchtelingen van 1948. En het zou een volledige soevereine staat zijn, dat wil zeggen met een eigen leger en controle over de buitengrenzen. Hamas zou daarmee akkoord kunnen gaan in het belang van de nationale eenheid. Omdat dat ook de eis is van de Palestijnen van Fatah. Met één belangrijk verschil: Hamas biedt in ruil voor de oprichting van zo’n Palestijnse staat geen erkenning van Israël aan. Hamas zou die soevereine staat gebruiken om de strijd tegen Israël verder te zetten.

Is er iemand die dat een realistisch voorstel vindt? Is er iemand die werkelijk gelooft dat Israël ooit zou toestemmen met de oprichting van een Palestijnse staat onder die voorwaarden? Het is een totaal waandenkbeeld.
Het beste dat de Palestijnen ooit kunnen krijgen is een gedemilitariseerde staat in ruil voor vrede en erkenning van de Joodse staat Israël, zonder Jeruzalem dat de ondeelbare hoofdstad van Israël blijft, en met recht op terugkeer van de nakomelingen van de vluchtelingen naar die nieuwe Palestijnse staat maar niet naar Israël.

Egbert Talens, ...

Deze materie, waarover onmiskenbaar al veel zin maar nog véél meer onzin naar voren is gebracht, zal ook de komende decennia onze aandacht blijven vragen. Verdwaalde geesten willen het conflict ter zake nog wel eens aanduiden met ‘de Palestijnse kwestie’, maar wie onpartijdig probeert de politieke verwikkelingen te duiden in deze regio  –  die vanuit de oudheid getooid werd met de benaming Palestina, niet geheel en al vanuit anti-joodse sentimenten, afgeleid van het begrip Filistijnen  –  zal er niet omheen kunnen vast te stellen dat de problemen onmogelijk gekoppeld aan, dan wel benoemd kunnen worden op basis van een geografische landstreek; het zijn door mensen bedreven politieke zaken die een conflict duiden. [Hmm, onpartijdig, daar zeg je me wat… ] 

Extreem kort door de bocht wil ik stellen dat (de) maatschappij-ontwrichtende verwikkelingen ‘in Palestina’ sinds 1860 zijn begonnen; dus niet ín Palestina. Het waren joden in Europa die naar aanleiding van ‘Italiaanse’ schermutselingen eveneens een eigen staat, maar dan joods, nastreefden. Daarbij kwam het begrip zionisme in zwang; een verlangen naar zion, c.q. Tsion, en als zodanig kan ook vandaag deze politieke insteek benoemd worden als het politieke zionisme, en het project van dit streven als het politiek-zionistisch project. Door het in die tijd geschreven pamflet Der Judenstaat, door Theodor Herzl, kreeg die onderneming vaart en betekenis. De naam Israel is pas op het allerlaatste moment ten tonele verschenen, namelijk toen David Ben-Gurion op 14 mei 1948 in Tel Aviv een onafhankelijke Joodse Staat uitriep, waarvan de Engelse tekst als volgt luidt: ACCORDINGLY WE, MEMBERS OF THE PEOPLE’S COUNCIL, REPRESENTATIVES OF THE JEWISH COMMUNITY OF ERETZ-ISRAEL, AND OF THE ZIONIST MOVEMENT, ARE HERE ASSEMBLED ON THE DAY OF THE TERMINATION OF THE BRITISCH MANDATE OVER ERETZ-ISRAEL. AND, BY THE VIRTUE OF OUR NATURAL AND HISTORICAL RIGHT AND ON THE STRENGTH OF THE RESOLUTION OF THE UNITED NATIONS GENERAL ASSEMBLY, HEREBY DECLARE THE ESTABLISHMENT OF A JEWISH STATE IN ERETZ-ISRAEL, TO BE KNOWN AS THE STATE OF ISRAEL. [In de paragraaf die daaraan vooraf gaat, beginnend met ‘On the 29th November, 1947, … staat dat de erkenning door de Verenigde Naties van het recht van het Joodse volk hun Staat te stichten, onherroepelijk is.]

Zeker weten, aan die gebeurtenis op 14 mei 1948 in Tel Aviv is het een en ander voorafgegaan, zoals ik met het jaartal 1860 insinueer. Een en ander dat kan, mag, ja moet worden gekoppeld aan stadia bij het verwezenlijken van wat ik kortheidshalve het pz-p noem: het politiek-zionistisch project; de ‘Joodse Staat’ dus, analoog aan Herzl’s Der Judenstaat, waarvan ‘Joodse Staat’ níet de juiste vertaling is, maar dit terzijde. Enkele van die stadia zijn: het eerste Zionistische Congres (Bazel, 1897); Versailles 1919; San Remo-conferentie (1920); Volkerenbond 1922; … Wie bij deze stadia énige inbreng van Arabische kant kan ontdekken, dan wel kan aantonen, levert een forse tegenhanger van de door mij gehanteerde insteek dat ‘Palestijnse kwestie’ een volstrekt onjuiste, want misleidende term is. 

Naar mijn bescheiden mening is het pz-p een onhaalbare kaart; en is (ook) déze staat Israel een onhoudbare zaak, Het zal nog even duren, alvorens het tot de wereld gaat doordringen waaraan precies de oorzaak van dit conflict moet worden toegeschreven. Dat noch Hamas, noch Fatah, noch énige andere instantie binnen de Palestijnse gelederen, op korte termijn ook maar iets kan veranderen aan hun ten-hemel-schreiende wantoestand, laat onverlet dat ze moeten blijven streven naar een betere toekomst.

 

Bert Laon

Beste Egbert Talens

U stelt het voor alsof de Joodse staat er is gekomen in een aantal stadia waarbij geen enkele inbreng van Arabisch kant aanwezig was.

Dat klopt niet. Op de vredesconferentie van Parijs in 1919 was een Arabische delegatie aanwezig onder leiding van Emir Faisal. De Arabieren hebben op die vredesconferentie gepleit voor de oprichting van één of meerdere Arabische staten op territoria die voordien deel uitmaakten van het Ottomaanse Rijk. De Arabieren wilden uiteraard een zo groot mogelijk deel voor zichzelf. Maar ze waren niet specifiek in hun eisen dat Palestina of Jeruzalem daarbij moest horen. De Zionisten hebben op die conferentie uiteraard ook hun wensen voorgesteld. Je kan dus stellen dat de wereldmachten van die tijd en de overwinnaars van WO1 de verschillende partijen gehoord hebben.

Emir Faisal was zelfs akkoord met de ontwikkeling van een Joods thuisland in Palestina, en sloot daar met de Zionistische leider Weizmann een akkoord over: https://en.wikipedia.org/wiki/Faisal%E2%80%93Weizmann_Agreement

 

LEES OOK

Lisa Goldman (CC BY-NC 2.0)
Hagai El-Ad is algemeen directeur van de Israëlische mensenrechtenorganisatie B’Tselem. De Israëlische jood is begaan met de veiligheid en de stabiliteit van zijn land.
Bron: Flickr (CC BY-ND 2.0)
Terwijl de Israëlische bezetting deze week vijftig jaar wordt, zoekt de Palestijnse vluchtelingengemeenschap al bijna zeventig jaar een onderkomen.
Andrew E. Larsen (CC BY-ND 2.0)
Eén op de vijf inwoners van Israël is Arabisch, of Palestijns.
Israel Defense Forces (CC BY-NC 2.0)
We zijn in 2017 en voor bijna 1,4 miljoen kinderen in de Gazastrook vertaalt het dagelijkse leven zich in een permanente gevangenis. ‘Jij bent een getuige nu.
Nooit meer tonen X

Ontdek

MO*nieuwsbrieven

Schrijf je in op onze gratis nieuwsbrieven en blijf op de hoogte van het belangrijkste mondiaal nieuws.

Facebook/Twitter

Blijf op de hoogte van het belangrijkste mondiaal nieuws.

MO*magazine

Abonneer je op ons unieke kwartaalmagazine voor slechts € 28.

Een abonnement nemen

MO*papers

Abonneer je op de gratis digitale achtergronddossiers (pdf) over actuele mondiale thema’s.