Opkomst van de Afrikaanse leeuwen

Volgens de Wereldbank groeit de Afrikaanse economie jaarlijks met gemiddeld vijf procent. Sceptici stellen zich vragen bij de herverdeling en de duurzaamheid van die Afrikaanse groei. Is het glas halfleeg of halfvol?

  • Wereldbank/Arne Hoel Bouwvakkers op een werf in Nigeria. Wereldbank/Arne Hoel

Jacob Zuma en Jonathan Goodluck, de presidenten van Zuid-Afrika en Nigeria, vinden niet dat investeren in Afrika avontuurlijker of risicovoller is dan elders in de wereld investeren. Samen met zeven andere Afrikaanse staats- en regeringsleiders en een batterij zakenlieden, bankiers en ministers onderstreepten zij met hun talrijke aanwezigheid op het Wereld Economisch Forum in Davos begin 2013 het groeiende belang van het continent voor de wereldeconomie.

Eindhalte

De Afrikaanse leiders en zakenlui zijn niet de enigen die de loftrompet steken over de Afrikaanse groei. Ze krijgen heel wat bijval in westerse media, die aan het thema speciale uitgaven hebben gewijd. In december 2011 bracht het toonaangevende weekblad The Economist een coververhaal over Africa rising. Het Britse financiële magazine Moneyweek kopte eind oktober 2012 Booming Africa. In tijden van economische en financiële crisis in de Verenigde Staten en Europa prijzen ze Afrika aan als de nieuwste droombestemming voor investeerders die waar voor hun geld willen.

In The Fastest Billion, een wervend afro-optimistisch uitgave van de investeringsbank Renaissance Capital, stelt coauteur Robertson dat Afrika de nieuwste en laatste fase is in een economische transformatie die tweehonderd jaar geleden van start ging. De auteurs voorzien dat Afrika’s huidige bnp van 1,5 biljoen euro tegen 2050 tot een slordige 21,5 biljoen euro zal groeien.

Ook consultancybureau McKinsey Global Institute bracht in 2010 een jubelend rapport over het Afrikaanse mirakel. Het benadrukte onder meer de stijgende koopkracht en verstedelijking van de Afrikanen, en het feit dat zestig procent van de onontgonnen vruchtbare gronden wereldwijd zich in Afrika bevinden.

De Afrikaanse groei is in de eerste plaats te danken aan de opmerkelijke stijging van de grondstofprijzen en de groeiende vraag vanuit opkomende landen zoals China, India en Brazilië. Optimisten geloven dat de Afrikaanse groei zal aanhouden, ook als de prijzen opnieuw zouden dalen. Verschillende Afrikaanse landen zijn immers hun economieën actief aan het diversifiëren en halen groei uit telecommunicatie, het bankwezen of toerisme. Bovendien zetten heel wat Afrikaanse landen via wetgevende initiatieven een gunstig investeringsklimaat op. Met de gezondheid en de onderwijsgraad van de Afrikanen gaat het intussen ook in de goede richting. Afrika’s grootste troef ten slotte is de jonge en snelgroeiende bevolking. Volgens McKinsey zal tegen 2040 een op de vijf jongeren in Afrika wonen. Het continent zal de grootste arbeidsreserve ter de wereld hebben.

Kanttekeningen bij een opmerkelijke groei

Niet iedereen gaat mee in de goednieuwsshow over de Afrikaanse groei. Weinigen contesteren de cijfers op zich. De kanttekeningen worden geplaatst bij de oorsprong en de houdbaarheid van de groei. Bij de twintig snelst groeiende landen in 2013- 2017, opgelijst door de financiële website Business Insider op basis van cijfers van het IMF, zitten er elf Afrikaanse landen. Vele hebben hun opmerkelijke groei vooral te danken de ontdekking of ontginning van grondstoffen. Zo tekenen cijfers van de Wereldbank voor 2012 een groeispurt op van 25 procent voor Sierra Leone, gelinkt aan de ontdekking van goudmijnen in het land en de mogelijkheid tot export na jaren van conflict. Zowel de sceptici als de optimisten wijzen op het belang van politieke stabiliteit om economische groei een duurzame kans te geven.

De enthousiasten bedienen zich vooral van cijfers zoals die van de ngo Freedomhouse, die politieke vrijheden en verkiezingen in kaart brengt, om te tonen dat het de goede richting uitgaat. Het conflict in Mali, jarenlang geroemd als een oase van democratie, toont echter dat een vreedzame machtsoverdracht geen garantie is voor stabiliteit. Sceptici wijzen daarom op het belang van herverdeling en economische groei. Die moeten de massa uit de armoede trekken en aan het werk zetten –anders wordt het bevolkingsdividend (de groeiende Afrikaanse bevolking) vooral een bron van conflict.

Volgens de denktank Global Pacific leeft zeventig procent van de Afrikanen nog steeds met minder dan 1,5 euro per dag. Met ruwe groeicijfers die reëel zijn en een visie op Afrika die langzaam maar zeker van richting verandert, ligt de uitdaging voor Afrikaanse landen in het nemen van visionaire politieke beslissingen zodat de winst tot bij de bevolking komt.

Sterke groei, klein aandeel

Uit cijfers van het Global Economic Prospects rapport van de Wereldbank blijkt duidelijk een sterke economische groei van Afrika. De gemiddelde groei van de landen onder de Sahara ligt sinds 2000 een flink stuk boven het wereldgemiddelde en zeker boven de zwakke groei en zelfs krimp van de economie in de eurozone. Enkele Afrikaanse landen kunnen qua groei hun voet naast China zetten.


Beweeg over de grafiek voor de exacte cijfers. Bron: Wereldbank

Ondanks een sterke economische groei zal het aandeel van Afrika in de wereldeconomie ook in de nabije toekomst beperkt blijven. De groei van de economie blijft in Afrika ook achter op de bevolkingsgroei, waardoor economische winsten over veel meer mensen verdeeld zullen moeten worden. In andere regio’s blijft het aandeel in de wereldbevolking stabiel of loopt het terug. De EU ziet een groot stuk van haar aandeel in de wereldeconomie verplaatsen naar Azië, dat haar overwicht in bevolking ook meer en meer vertaald ziet worden in economisch overwicht. Latijns-Amerika en de Caraïben blijven status quo, zowel op het vlak van bevolking als op het vlak van economie.


Beweeg over de grafiek voor de exacte cijfers. Bronnen: UNDATA, Eurostat, IMF

Zonder jouw steun bestaat MO* niet.

Wil je dat MO* dit soort verhalen blijft brengen?
Steun ons en word proMO* voor maar €4/maand of doe een vrije gift

Word proMO* of Doe een gift

Over de auteur