Onbekende ziekte na dagenlange suspense geïdentificeerd in Noord-Kivu, Congo

Et voilà: ebola!

Ebolavirus onder de electronenmicroscoop

Het duurde lang eer we duidelijkheid kregen. Bij de eerste berichten over die onbekende febriele ziekte dachten we als leek nochtans al meteen aan ebola. Maar neen, het leek er niet op, volgens de deskundigen. Er kwam geen bloed uit álle lichaamsopeningen zoals dat bij ebola wel het geval is. Dus moest het wel een andere ziekte zijn.

De angst voor het onbekende is altijd groter dan wanneer je uiteindelijk wel weet waar het om gaat. Normaal toch. Met ebola werkt dat omgekeerd. Het nieuws sloeg in als een bom.

Nooit eerder was er in Noord-Kivu ebola geweest. We waanden ons buiten schot. We vonden dat er hier al meer dan genoeg problemen zijn, dat we dit niet er nog eens bovenop wilden. Maar als het zover is, begrijp je meteen dat dit geen keuze is, maar een feit.

Die woensdagochtend 1 augustus was ik nog in Beni geweest. Meteen nadat het nieuws bekend geraakt, reconstrueer je dan met wie je in aanraking bent gekomen, wat je hebt gegeten, of je iemand hebt gekruist die er niet zo gezond uitzag. Gelukkig niet.

Wanbestuur

Gauw opzoeken wat er al over bekend is. Het communiqué van de minister dat de uitbraak van ebola bevestigt is professioneel opgesteld. Maar toch struikel ik over deze passage: “dat we het virus gevonden hebben is een indicator van de goede werking van het bewakingssysteem dat werd opgezet door de directie-generaal van de strijd tegen de ziekte”.  Ik las namelijk op diverse websites dat het eerste geval al dateert van de maand mei. Hoe kan het dan in godsnaam zo lang duren eer er duidelijkheid is en waarom moeten er eerst 20 doden vallen?

Dat heeft alles te maken met de manier waarop dit land wordt bestuurd. Ik moet eigenlijk zeggen: wordt wanbestuurd. Sinds 31 mei zijn de verplegers in het getroffen gebied in staking. Ze zijn woest omdat de overheid hen onheus behandelt. Ze werken in een gebied waar de onveiligheid groot is door de aanwezigheid van rebellengroepen en gewapende bendes, maar kregen hun risicopremies niet meer uitbetaald. Afgedankt personeel heeft ook de laatste zeven maanden loon niet gekregen. Ze eisen ook dat hun risicopremies voortaan via een bankrekening zouden worden uitbetaald en op basis van lijsten met namen van reële verplegers, want anders blijft hun geld aan de vingers van tussenpersonen plakken.

Je kan het de verplegers niet verwijten dat ze voor hun rechten opkomen, maar het helpt wel begrijpen waarom er 20 doden vielen eer de stalen werden opgestuurd. Eén van hun pressiemiddelen was immers om geen rapporten meer door te sturen naar de hogere overheid. Tot de ernst van de situatie tot hen doordrong en ze geen andere keuze meer hadden. Nu hebben ze hun staking opgeschort. Maar de goede werking waar de minister het over heeft, is dus een rookgordijn om alle kwalen van het gezondheidssysteem te verbergen.

Groot gevaar

Intussen is het goed tot iedereen doorgedrongen hoe gevaarlijk de situatie nu is geworden. Vorige uitbraken waren steeds in dunbevolkte afgelegen gebieden. Deze keer is dat anders.

Intussen is het goed tot iedereen doorgedrongen hoe gevaarlijk de situatie nu is geworden. Vorige uitbraken waren steeds in dunbevolkte afgelegen gebieden. Deze keer is dat anders. Mangina, waar al tien verschillende besmettingshaarden zijn geïdentificeerd, ligt in vogelvlucht op amper 20 km van Beni, waar naar schatting 400.000 mensen wonen, en op 52 km ten noorden van mijn stad Butembo die 800.000 inwoners telt. Voor een virusdragende vleermuis is dat maar een boogscheut. Beni staat ook in verbinding met Oeganda en ook die route is druk bereisd, want het is de commerciële ader voor zowel Noord-Kivu als Zuid-Ituri.

Neem daarbij dat in die regio sinds oktober 2014 de rebellen van de ADF-NALU geregeld aanvallen uitvoeren op de vreedzame boerenbevolking. Daardoor is het gebied ten noordoosten van Beni al quasi ontvolkt en hebben duizenden boerengezinnen onderdak gezocht bij vrienden en kennissen in de stad. De promiscuïteit die daarmee gepaard gaat wordt een pretpark voor een agressieve virus.

Mangina, in het noordwesten, wordt nu ook een no-go-zone door de ebola. De bevoorrading van Beni vanuit dat landbouwgebied zal ook stilvallen. Het tekort aan voedsel zal de stedelingen ertoe aanzetten andere oorden op te zoeken. En wie zal meereizen? Zie je het al voor je?

90 %

Vandaag werd al melding gemaakt van een verdacht geval in Musienene, dat is al 17 kilometer ten zuiden van Butembo! Die moet dus door de stad gereisd zijn! Geruchten over een ander geval in de stad Goma, 200 km in vogelvlucht ten zuiden van Butembo, werden evenwel weer tegengesproken. Maar het is duidelijk: op elk moment kan de ziekte overal opduiken, en 90% van wie ze te pakken krijgt zal erin blijven. Je zou voor minder paniekeren!

De grens met Oeganda kom je niet meer over zonder dat je temperatuur wordt gemeten en je voor de ogen van de grensbewakers je handen wast. Maar de taxibusjes Beni-Butembo-Goma, denk je dat die een thermometer aan boord hebben?

Over de oorsprong van de ziekte doen al snel geruchten de ronde, die niet stroken met het officiële verhaal. Daarin is sprake van een 65-jarige overleden vrouw die zonder voorzorgen werd begraven waardoor haar familie besmet raakte. De informele versie heeft het over twee jongens die een dode kat hadden gevonden en die hadden opgegeten, zonder het gevaar daarvan te begrijpen. In hun familie werd de ene na de andere ernstig ziek, en zoals zo vaak gebeurt bij Congolezen: de eerste gedachte was dat een tovenaar de hele familie behekst had. Tegen de tijd dat iemand de juiste reflex had om medische hulp in te roepen, was het virus natuurlijk al verspreid geraakt.

Vaccins

Volgens de laatste cijfers zijn er 37 gevallen gesignaleerd, waarvan 21 zijn overleden.  Gisteren is de minister van volksgezondheid ter plaatse geweest en heeft een ploeg deskundigen zich aan het werk gezet. Een magere troost is het besef dat deze mensen intussen veel ervaring hebben opgebouwd. Het is niet meer zoals in 1976, wanneer de ziekte voor het eerst opdook in Congo aan de oevers van de rivier Ebola. Nu kan er snel en deskundig worden geageerd. Alle hoop is op hen gevestigd.

Aankomst van de minister van volksgezondheid in Beni: geen handjes schudden

Sociale media

Intussen is ook duidelijk geworden dat het om de “Zaire”-variant van het virus gaat. Dat is wel de meest dodelijke en meest voorkomende, maar ook diegene waarvan in Kinshasa een stock ligt van 3000 experimentele vaccins. Als die snel kan worden ingezet om de naaste verwanten van de slachtoffers in te enten, blijft er een redelijke kans om de ziekte in te dijken, maar dan moet er wel echt supersnel worden gehandeld. Ook al is het vaccin nog onvoldoende getest, bij de vorige uitbraak heeft die wel gewerkt: er is niemand van de ingeënte personen ziek geworden.

Tellen

Eén iemand ziet in de uitbraak van de ziekte toch een opportuniteit: “mochten die ADF-NALU nu asjeblief die virus willen oplopen en meedoen naar hun kamp, we zouden er in één klap vanaf geraken, iets waar ons leger en de MONUSCO toch nooit zullen in slagen”. Ik heb altijd gedacht: ebola, je wenst het je ergste vijand niet toe, maar je ziet hoe ik me kan vergissen!

Voor MONUSCO zou een stevige begeleiding van de artsenteams een kans zijn om hun dofgeworden blazoen weer wat glans te geven

Voor MONUSCO zou een stevige begeleiding van de artsenteams een kans zijn om hun dofgeworden blazoen weer wat glans te geven, maar als ik zie hoe schoorvoetend ze hun menselijke vijanden benaderen, maak ik me niet veel illusies over hun bereidheid om deze geduchte onzichtbare killer te confronteren.

In afwachting weten we wat ons te doen staat: de handen regelmatig grondig schrobben, geen handjes meer schudden, zeker geen omhelzingen of zoenen, geen telefoons of computers van anderen gebruiken, deurklinken en stuurwielen van auto’s regelmatig ontsmetten, geen glazen of kopjes delen met anderen. In de banken mogen ze geld enkel nog met rubberen handschoenen aan tellen. En vooral ook goed opletten op signalen van je eigen lichaam: koorts, huiveringen, hoofdpijn, lendenpijn, diarree, spierpijn, het kunnen allemaal vroege signalen zijn die beter meteen worden gemeld.

 We zullen op onze tellen moeten passen.

 

UPDATE 15 augustus

Twee laboresultaten van Oeganda zijn al binnen: NEGATIEF! Oef!!
Maar er is wel een vierde verdacht geval gesignaleerd in Kasese. Toch nog even afwachten dus…

In Oost-Congo zijn er in één klap 7 nieuwe gevallen bevestigd en viel er weer een dode, de 43ste al. De cijfers tonen nog geen tendens tot afzwakken.  Het blijft spannend…

© 2018 Ministère de la Santé de la République Démocratique du Congo. All rights reserved.

UPDATE 14 augustus 2018

“We staan aan de rand van een epidemiologische afgrond”, zei Peter Salama, onderdirecteur van de Wereldgezondheidsorganisatie. De uitbraak zal eerst nog verslechteren vooraleer ze zal verbeteren.”

“We staan aan de rand van een epidemiologische afgrond. De uitbraak zal eerst nog verslechteren vooraleer ze zal verbeteren.”

Hij deed deze uitspraak toen het tot hem doordrong hoe lang het eigenlijk heeft geduurd, door die staking, eer de eerste ziektegevallen werden doorgegeven. Daardoor zijn vele gezondheidswerkers in contact gekomen met zieken zonder zich te realiseren dat ze zelf het virus doorgaven aan hun patiënten die voor andere kwalen raad zochten. Meer dan 70 gezondheidswerkers werden nu op non-actief gezet, in observatie, tot de 21 dagen incubatietijd voorbij zijn. Zeven van hen zijn intussen positief getest, een achtste wordt onderzocht.

Dat hij wel eens gelijk zou kunnen krijgen werd duidelijk door de eerste vermoedelijke ebola-gevallen die vandaag in Oeganda werden gemeld. Twee Congolezen werden in het grensstadje Mpondwe afgezonderd met hoge koorts en een zwangere Oegandese vrouw is overleden in een ziekenhuis. We wachten in spanning op de laboresultaten.

Ook elders groeit de angst. In de provincie Ituri, waar vandaag een tweede bevestigde ebola-dode is gevallen naast twee verdachte overlijdens, heeft de gouverneur alle jacht op wilde dieren en alle handel in en consumptie van gerookt vlees streng verboden. In Goma heeft de overheid dan weer het dragen van een helm op de taxibrommers tot nader order verboden. Die helm wordt immers van klant tot klant doorgegeven en is dus een uitstekend vehikel voor een virus.

Met 15 bewezen en 27 vermoedelijke ebola-overlijdens is het dodental in Congo nu opgelopen tot 42. ‘Vermoedelijk’ betekent dat het lichaam van de overledene werd begraven zonder dat stalen konden worden afgenomen ter bevestiging, maar dat de symptomen die voorafgingen aan de dood conform zijn aan die van ebola.

UPDATE 13 augustus 2018

Zondag 12 augustus was het paniek in onze wijk. Het lichaam van een overleden man werd weggehaald door volledig ingepakte verplegers. Meteen vlogen de whatsapp-berichten in het rond dat ebola was uitgebroken in Butembo. Maar de dag erop volgde gelukkig het bericht dat laboproeven negatief gaven voor ebola.

Sommige mensen willen beginnen victorie kraaien over het snelle indijken van de ebola en dat de overwinning is behaald. Toch vind ik dat voorbarig. Het bewijs werd vandaag geleverd: een eerste bevestigd ebola-sterfgeval werd opgetekend in Mandima (Ituri): een man die zich wegens hartklachten was gaan laten verzorgen in Mangina en dan terugkeerde naar Ituri. Elke dag komen er toch wel enkele verdachte zieken bij, en elke dag sterven er één of twee zieken. Het is gelukkig niet de gevreesde grote uitbraak geworden, maar het gevaar ligt duidelijk nog overal op de loer en we mogen nu onze waakzaamheid niet verliezen. Zo ziet de situatie er op dit moment uit:

© 2018 Ministère de la Santé de la République Démocratique du Congo. All rights reserved.

Update van 13 augustus 2018

Goed nieuws is dat de eerste patiënte die ebola heeft overleefd genezen is verklaard: een meisje van 13. De familie krijgt psychosociale begeleiding voor haar reïntegratie.
Nog goed nieuws is dat voor het eerst in Congo een aanvang wordt genomen met het uittesten van een therapeutische molecule, Mab 114, resultaat van het onderzoek van Professor Jean-Jacques Muyembe op het bloedserum van een overlever van de ebola-uitbraak van Kikwit in 1995. Vier andere molecules van andere labos wachten nog op goedkeuring door de ethische commissie. Tot nu toe bestaat er geen remedie tegen ebola. Mocht hier een werkzame stof uitkomen, dan zou de ebola-uitbraak van Beni ook een doorbraak op farmaceutisch vlak meebrengen.

Niet ver van het epicentrum van de uitbraak blijven de killers van Beni aanvallen. Zondag vielen nog 7 doden (5 vrouwen en 2 jongelingen, totaal verminkt) en werden 39 mensen ontvoerd en 88 geiten geroofd. Het lijkt wel of de moordenaars het virus een handje willen helpen door vele mensen op de vlucht te doen slaan en zo de verspreiding te bespoedigen…

UPDATE 11 augustus 2018

Geen nieuwe overlijdens vandaag. Enkel de bevestiging dat nu officieel in totaal 22 zieken bewezen ebola-gevallen zijn. In Mabalako is er één meer dan gisteren. De dodentol blijft staan op 38.

Het platform van mensenrechtenorganisaties in Butembo, REDHO, maakt zich zorgen over het feit dat de mensen van Beni en Butembo zich niet houden aan de hygiënevoorschriften in de strijd tegen ebola. “We bezochten de gevangenissen en ontdekten dat de hygiënemaatregelen in de gevangenissen nog niet werden gerespecteerd omdat de gevangenen elkaar de hand geven bij het begroeten, de mensen die de gevangenen komen bezoeken raken hen ook aan bij het begroeten, ze eten zonder hun handen te wassen. We hebben de grote en kleine markten van Beni en Butembo bezocht en er worden geen hygiënevoorschriften in acht genomen. De mensen kopen voedsel, eten, raken elkaar aan en begroeten elkaar alsof er niets aan de hand is”, zei Meester Muhindo Wasivinywa, coördinator van deze organisatie.

“We bezochten de leiders van een aantal religieuze denominaties die geloven dat ze met gebed de ziekte kunnen genezen en dat houdt uiteraard een groot gevaar in. We willen dat religieuze leiders en media gezamenlijke sensibiliseringsprogramma’s uitvoeren. Wij geloven dat de mensen de regels van hygiëne zullen respecteren als ze begrijpen waarom die zo belangrijk zijn,” beveelt Muhindo Wasivinywa aan.

De overheid is klaar om een experimentele behandeling genoemd mAB114 op ebolapatiënten voor het eerst te gebruiken, meldde Steve Ahuka, een viroloog bij het Nationale Instituut voor Biomedisch Onderzoek (INRB) in de hoofdstad Kinshasa. De behandeling werd ontwikkeld in de Verenigde Staten en is gebaseerd op de antilichamen van de overlevende van een uitbarsting van het Ebola-virus in de westelijke Congolese stad Kikwit in 1995 en was 100 percent efficiënt wanneer getest op apen. De ethische commissie gaf haar instemming voor de experimentele behandeling, die over enkele dagen al kan opstarten. Ook andere experimentele behandelingen, met inbegrip van ZMapp, een gelijkaardige antilichamenremedie die door Biopharmaceuticals Mapp in San Diego wordt gemaakt, zou ook kunnen worden gebruikt.

Het Ministerie van Gezondheid heeft met de steun van de Wereldbank een systeem uitgewerkt waardoor aan de bevolking van het getroffen gebied gratis medische zorgen kunnen worden aangeboden. Het is erg belangrijk dat de mensen niet geremd worden door financiële overwegingen als ze symptomen beginnen te vertonen, zowel om hun eigen overlevingskansen te verhogen als om de besmettingsrisico’s beter te kunnen indijken.

UPDATE 10 augustus 2018

Vandaag is weer een zieke overleden in Beni. Dat brengt de dodentol op 38.
Bij 4 verdachte gevallen werd de ziekte officieel vastgesteld. Er werd een labo ingericht in Mangina zodat de testen nu sneller zullen kunnen gebeuren.

© 2018 Ministère de la Santé de la République Démocratique du Congo. All rights reserved.

UPDATE 9 augustus 2018

Vandaag was het medialandschap in Congo volledig in de ban van de bekendmaking van de kandidaat voor de verkiezingen, gekozen door president Kabila. Daardoor ging er weinig aandacht naar ebola.

IRIN heeft een briefing gepubliceerd met een stand van zaken van de ebola-crisis.

In Burundi heeft de administratie van de grensgemeente Kabarore alle wegen die van Rwanda komen laten afsluiten uit angst voor ebola. De administrator werd meteen de risée van de Rwandezen.

Het Europees Centrum voor Preventie en Controle van Ziektes stelt ons gerust in deze woorden: “De kans dat inwoners van de EU/EEA die leven of reizen in de door ebola getroffen zone in aanraking komen met de ziekte is klein, zolang ze de aanbevolen voorzorgsmaatregelen respecteren.”  We gaan er vanuit dat dit dan ook geldt voor Congolezen ;-)

Toch maken we ons zorgen over de toename van het aantal verdachte gevallen in de stad Beni.
Vandaag is ook het 37ste slachtoffer overleden in Mabalako. Goed nieuws kwam er uit Goma: de 2 verdachte gevallen in de grensstad met Rwanda gaven een negatieve labotest.
Zo zien de statistieken er vandaag uit:

© 2018 Ministère de la Santé de la République Démocratique du Congo. All rights reserved.

Update van 9 augustus 2018

UPDATE 8 augustus 2018

Vandaag zijn de zorgverleners gevaccineerd. De ringvaccinaties rond de infectiehaarden zullen nu snel volgen.

Oeganda maakt zich zorgen over besmetting vanuit Congo en heeft 20 artsen opgesteld aan alle grensovergangen om preventief te werk te gaan. Sinds begin 2018 hebben al 92.000 Congolese vluchtelingen de grens met Oeganda overgestoken en het gevaar dat het virus meereist is reëel.

UPDATE 7 augustus 2018

De analyse van de genensequentie van het virus is eindelijk voltooid. Daaruit blijkt dat het virus niet afkomstig is van de de uitbraak in de Evenaarsprovincie in de maand mei. Was dat wel het geval geweest, dan had het virus wellicht een 2.500 km lang spoor dwars door Congo getrokken, met alle gevolgen van dien. Gelukkig is dat dus niet het geval.

Daardoor ook kan de vaccinatiecampagne in principe morgen van start gaan. De koudeketen is intussen geïnstalleerd. Twaalf ploegen staan in de startblokken.
Een duizendtal mensen die met de zieken in aanraking zijn gekomen zijn alvast geïdentificeerd en komen als eerste in aanmerking voor vaccinatie.
De WHO heeft bevestigd dat het op korte termijn kan zorgen voor 300.000 extra vaccins. Prompt roept het georganiseerde maatschappelijk middenveld op om iedereen te vaccineren.
Dan hebben we het evenwel over andere cijfers. Volgens de recente gegevens van OCHA telt de provincie Noord-Kivu zowat 9,3 miljoen inwoners!
Dat is onbegonnen werk en eigenlijk ook niet verantwoord met een vaccin dat nog niet voldoende kon worden uitgetest.

Vandaag zijn nog twee zieken gestorven, de eerste in Beni en de andere in Mabalako, wat het dodental op 36 brengt.

Via een SMS kregen we het volgende bericht van het Ministerie van gezondheid: “Ebola is een gevaarlijke en besmettelijke ziekte veroorzaakt door een virus. Raak een ziek of doodgevonden dier nooit aan en eet het niet op”.
Geen haar op mijn hoofd dat daar aan denkt!

UPDATE 6 augustus 2018

De statistieken bleken niet zo betrouwbaar. Enkele sterfgevallen blijken nog te leven, terwijl er in Mabalako 4 mensen vandaag zijn overleden.
Dat geeft de volgende bijgewerkte tabel:

© 2018 Ministère de la Santé de la République Démocratique du Congo. All rights reserved.

Update van 6 augustus 2018

UPDATE 5 augustus 2018

Het Ministerie van Volksgezondheid begint op 8 augustus met de vaccinatie van de gezondheidswerkers en van de 879 mensen die in aanraking kwamen met de gekende ziektegevallen. Zij zullen 21 dagen lang van nabij worden gevolgd (de incubatietijd van het ebolavirus duurt van 2 tot 21 dagen).
 

UPDATE 4 augustus 2018

De eerste gevallen zijn gesignaleerd in de steden Beni en Butembo. Ook in Mambasa, een kleinere stad ten noorden van de oorspronkelijke infectiehaard.

Van de 43 zieken zijn er al 33 overleden.

© 2018 Ministère de la Santé de la République Démocratique du Congo. All rights reserved.

Update van 4 augustus 2018

Ik ben proMO*

Nu je hier toch bent

Om de journalistiek van MO* toekomst te geven, is de steun van elke lezer meer dan ooit nodig. Vind je dat in deze tijden van populisme en nepnieuws een medium als MO* absoluut nodig is om de waarheid boven te spitten? Word proMO*.

Wil je bijdragen tot de mondiale (onderzoeks)journalistiek in het Nederlandstalig taalgebied? Dat kan, als proMO*.

Wil je er mee voor zorgen dat de journalistiek van MO* mogelijk blijft en, ondanks de besparingspolitiek, verder uitgebouwd wordt? Dat doe je, als proMO*.

Je bent proMO* voor € 4/maand of € 50/jaar.

Word proMO* of Doe een gift

Over de auteur

  • Globochtoon

    ‘Van waar ben je?’. De vraag zet me elke keer aan het denken. Van waar je geboren bent? Dan ben ik van Rwanda. Van waar je ouders komen?